💬

Giao tiếp trắc ẩn

✏️
Chia sẻ kiến thức
🎓
Học cách học
🙌
Cộng đồng học tập

Giao tiếp trắc ẩn

Viết bởi: Ngô Ngọc Quỳnh, 08/2022

Có lẽ ai cũng đã từng ”cho đi và nhận lại” những thông điệp gây tổn thương, dù là vô tình hay cố ý. Với tư tưởng “thương cho roi cho vọt” hằn sâu trong tâm thức, nhiều người đã dùng luận điểm này để bào chữa cho những hành vi bạo lực (cả về hành động lẫn lời nói) của mình, và những cảm xúc đã bị đè nén vì “một điều nhịn bằng chín điều lành”. Nhưng liệu sử dụng bạo lực có phải là cách duy nhất để giải quyết vấn đề giữa người với người?

Vậy thông điệp gây tổn thương là gì? Chúng ta có thường nhận được những thông điệp gây tổn thương không? Chúng ta có nhận thức được mình đang làm tổn thương người khác? Làm thế nào để phản hồi một thông điệp gây tổn thương?

image

Giao tiếp bạo lực

violent communication

Giao tiếp bạo lực chứa những thông điệp gây tổn thương, tổn hại đến cảm xúc của chính mình và người khác.

Violent Communication blocks Compassion

image
Chẩn đoán (Moralistic Judgements)
  • Học sinh của tôi lười chảy thây.
  • Các bạn đều hiểu bài mà, tại sao con lại không hiểu?
  • Nhỏ không học, lớn làm nhà báo
Đòi hỏi (Demands)
  • Không đến học thì đừng trách tôi tống cổ khỏi lớp.
  • Con không thương mẹ à? Nếu có thì tại sao không nghe lời mẹ?
Đáng được/ đáng bị (Saying that people deserve certain consequences)
  • Người như vậy không xứng đáng được yêu thương.
  • Đồ ích kỷ, bị vậy là đáng đời!
  • Trong đại dịch bác sĩ phải hi sinh vì lợi ích chung để xứng đáng với cộng đồng
Đẩy trách nhiệm (Denial of Responsibility)
  • Mọi thứ quá mệt mỏi với con vì bố mẹ luôn sắp xếp cuộc sống của con.
  • Anh làm tôi bực mình quá!
Đánh giá thấp (Under evaluation)
  • Bị áp lực cũng thường thôi mà, bây giờ ai chẳng vậy.
  • Mình chỉ nói vậy thôi chứ đâu có ý làm cậu buồn đâu.
  • Thất tình thôi mà làm quá lên. Đừng buồn, phải tích cực lên.
Khi bạn dán nhãn cho người khác thì bạn đang đặt họ vào một cái hộp. Bạn sẽ đối xử với họ như thể họ không thể thay đổi.
Chúng ta chiếu ‘khái niệm” lên con người để sử dụng chúng. Nhưng các khái niệm là chết, và cuộc sống là một quá trình.

Giao tiếp phi bạo lực/ Giao tiếp trắc ẩn

nonviolent communication/ compassionate communication

Định nghĩa

Marshall Rosenberg - cha đẻ của Giao tiếp trắc ẩn - được truyền cảm hứng từ phong trào phi bạo lực của Mahatma Gandhi và học thuyết Nhân vị trọng tâm Carl Rogers, đã đưa ra giả thuyết rằng: hầu hết các hoạt động giao tiếp là một việc làm để cố gắng đáp ứng các nhu cầu cốt lõi của con người.

Giao tiếp trắc ẩn được phát triển dựa trên nguyên lý phi bạo lực, cho rằng lòng trắc ẩn là bản chất của con người. Do đó những hành vi bạo lực, dù là hành động hay lời nói, đều được cấu thành từ môi trường sống hiện tại.

Nếu chúng ta có thể tìm ra những nhu cầu sâu xa hơn, những nhu cầu không nói ra được, những thông điệp thực sự nằm ẩn bên dưới lớp ngôn ngữ thô, chúng ta có thể giao tiếp hiệu quả hơn, thấu hiểu hơn, kết nối sâu hơn, và giải quyết xung đột dễ dàng hơn.

image
image

Vậy đằng sau mỗi hành vi/ thông điệp gây tổn thương là khi chúng ta:

  • không ý thức được nhu cầu của mình và người khác
  • không đón nhận/ chăm sóc nhu cầu của mình và người khác
  • không tìm được cách tốt hơn để thể hiện nhu cầu của mình

⇒ Giao tiếp trắc ẩn là học cách thể hiện nhu cầu của bạn là gì, ý thức được nhu cầu nào đang tồn tại trong bạn/ người khác tại một thời điểm nhất định, nhu cầu nào đã được đáp ứng, và nhu cầu nào chưa được đáp ứng.

Mục đích

Hiểu mình bằng cách bày tỏ chân thật cảm xúc và nhu cầu của mình
  • nhận thức được cảm xúc và nhu cầu của mình trong tình huống nhất định
  • sẵn lòng chia sẻ cảm xúc và nhu cầu đó
Hiểu người bằng cách lắng nghe thấu cảm cảm xúc và nhu cầu của người khác

⇒ Giao tiếp, nhìn nhận, xử lý các mối quan hệ trọn vẹn hơn

Thực hành Giao tiếp trắc ẩn

image
Observations

Quan sát một tình huống mà không phán xét

→ When I see/ hear/ notice …

Feelings

Xác định cảm xúc trong tình huống cụ thể

→ … I feel …

→ “Bạn cảm thấy thế nào?” - “Tôi cảm thấy rằng chuyện đó sai”. → Sai không phải là một cảm giác. Sai là một suy nghĩ.

→ “Bạn cảm thấy thế nào?” - “Tôi cảm thấy rằng khi người ta làm chuyện như vậy, đó là bằng chứng của sự suy đồi đạo đức.” Đó không phải là cảm giác. Đó là một phán xét.

Needs

Kết nối cảm xúc với nhu cầu

→ … because I need/ value …

→ Nhu cầu được đáp ứng → cảm xúc tích cực

→ Nhu cầu không được đáp ứng → cảm xúc tiêu cực

image

image

Requests

Đưa ra các yêu cầu cụ thể

→ Would you be willing to …?

  • Ví dụ

“Mình thấy bạn cứ lướt điện thoại và không chú ý nghe mình nói, mình cảm thấy tức giận vì mình có nhu cầu được lắng nghe. Bạn có thể ngừng lướt điện thoại và tập trung nghe mình nói trong ít phút được không?”

"In every moment, each of us is trying to meet our needs in the best way we know how." ~ Marshall Rosenberg

Phản hồi thông điệp gây tổn thương

Mẹ: Sao con cả ngày đi chơi thế? Không thấy học hành gì cả! Đi đâu cũng không bao giờ nói với mẹ một tiếng! Càng ngày càng hư!

😈 Blaming

  • Tấn công lại người kia = chỉ trích/ đổi lỗi/ phán xét người kia

Con: Mẹ to tiếng với con làm gì? Con có làm gì sai đâu, mẹ toàn đổ lỗi cho con thôi, hở tí là quát mắng!

  • Tấn công chính mình = đổ lỗi chính mình

Con: Con lúc nào cũng là người sai hết. Lâu nay có bao giờ làm được gì tử tế đâu. Con chẳng được tích sự gì mà.

😇 Sensing

  • Lắng nghe, thấu cảm và kết nối với cảm xúc và nhu cầu bên trong mình

Con: Nghe mẹ nói vậy con thấy buồn vì con cũng muốn được tôn trọng và lắng nghe. Con mong mẹ hiểu và tin tưởng con hơn. Mẹ có thể thông cảm và cho con không gian riêng được không?

  • Lắng nghe, thấu cảm và kết nối với cảm xúc và nhu cầu của người khác

Con: Mẹ cảm thấy giận và lo lắng khi con cư xử thế này và muốn con chia sẻ với mẹ nhiều hơn đúng không ạ?

image

Khi kết nối được với nhu cầu sâu hơn bên trong, mình sẽ hiểu rằng đằng sau mỗi hành động là mong muốn các nhu cầu cơ bản được đáp ứng hoặc đấu tranh cho các nhu cầu chưa được thỏa mãn. Khi mình nhận ra chúng ta đều là con người và đều có các nhu cầu như nhau, thấu hiểu cảm xúc, nhu cầu của mình và của người khác qua vỏ bọc ngôn ngữ, mình thông cảm cho nhau hơn và cũng tránh đi vào các vòng lặp tổn thương lẫn nhau.

💞
Don't just listen for words, listen for needs

Useful resources