🧒

Bài học đầu tiên: Tuổi thơ

✏️
Chia sẻ kiến thức
🎓
Học cách học
🙌
Cộng đồng học tập

Bài học đầu tiên: Tuổi thơ

Viết bởi Thái Hà, 08/2022

#giá_như: Bài học đầu tiên của cuộc đời (P1)

giá như (thứ không tồn tại nhưng thường cụm từ mn hay nhăc đến khi nghĩ về nỗi hối hận nào đó)

Bài học đầu tiên của cuộc đời bạn là gì?

Tôi còn nhớ rõ, từ lúc nhỏ, mẹ thường kể câu chuyện khi mang thai tôi để răn dạy tôi hãy dặn luôn quan tâm và giúp đỡ mọi người. Ngày ấy, nhiều người phản đối việc mẹ sinh tôi lắm. Tại mẹ đã ngoài 40, cũng có nhiều rủi ro về mặt sức khỏe và cũng tại vấn đề kế hoạch hóa gia đình: nếu công nhân viên chức sinh con thứ ba sẽ bị đuổi việc mà trong thời điểm đó, ba mẹ cũng chỉ là những người thôn quê mới bắt đầu lên thành thị, vun khó khăn đến đủ đường, làm gì đủ để nuôi thêm một đứa con. Nhưng mẹ vẫn quyết tâm giữ tôi lại. Trải qua chín tháng với ba lần suýt sảy thai và hàng giờ cầu nguyện, tôi được sinh ra nhờ sự dũng cảm của mẹ. 

image

Ảnh chị gái chụp tôi vào 12 năm trước tại Sầm Sơn, Thanh Hóa

Sự hiện diện của tôi trên đời, với mẹ, là phép màu nhiệm của phật pháp. Mẹ dạy tôi luôn giữ vững đức tin với tôn giáo của mẹ: học cách giúp đời, hoan hỉ với người và tha thứ, dù chuyện gì xảy ra.

Trải dài từ những ngày bé thơ đến khi bắt đầu đeo khăn quàng đỏ, tôi không may trở thành mục tiêu để bắt nạt của đám con trai nghịch ngợm. Tôi tức tưởi, về kể với ba mẹ nhưng bị coi là câu chuyện trẻ con. Cùng với sự thiếu vắng đi những bài học của người ba, tôi chọn cách chịu đựng và tự nhủ rằng: là do mình dị biệt nên họ mới không thích mình. Suy nghĩ ấy đi sâu vào tiềm thức khiến tôi dần dà tạo ra khoảng cách với mọi cậu con trai. Tôi sợ viễn cảnh ngày ấy lại trở lại, tôi tin rằng tôi kém-thu-hút, quá nam tính và kì quặc.

Tôi tin rằng ở một mình sẽ không làm đau người khác và để người khác làm đau mình.

Đặt suy nghĩ ấy như một lẽ tất định, tôi đẩy bản thân vào hàng ngàn công việc để né tránh việc đối mặt với nó. Tôi không đi tìm câu trả lời vì tôi biết, đó là những gì bản thân phải chịu trách nhiệm. Tôi không có thời gian mà thương hại chính mình, tôi còn quá nhiều việc phải làm”.

Nhưng càng đi, càng học và càng truy vấn, tôi nhận ra đó không phải tất cả đều là lỗi của mình.

image

Source: The School of Life

Thời thơ ấu - nơi nắm giữ những bí mật về danh tính của chúng ta

Tuổi thơ, đối với tôi là khoảng thời gian hết sức nhiệm màu bởi sức lan tỏa của nó mang lại: từ suy nghĩ, thói quen, cách hành xử và khi đối diện một vấn đề nào đó: ta luôn tìm thấy dấu tích của tuổi thơ trên mọi ngóc ngách của cuộc sống khi đã lớn.

Nhưng nó thường được đặt ở trong một góc tối, xa xôi để nhường chỗ cho những kiến tạo về tương lai, thay vì được coi là bài học vỡ lòng của con trẻ.

Vậy ta thường được trang bị gì trong hành trình sống và học?

Dường như không có ưu tiên nào lớn hơn trong thời thơ ấu là được học: trong những năm đầu tiên, chúng ta phải thúc đẩy bản thân mạnh mẽ để tiếp thu kiến thức, kinh nghiệm  và vô vàn bài học - những điều giúp ta vượt qua cạm bẫy của cuộc sống trưởng thành một cách thành công và suôn sẻ. Bằng cách học tập thật chăm chỉ và nỗ lực để trở nên thông minh, việc học trở thành phương tiện để đảm bảo tương lai có một sự nghiệp ổn định, một gia đình êm ấm và tuổi xế chiều bình an, không hối tiếc. [1]

Có lẽ, câu chuyện học vẫn được lập trình cho những theo đuổi trong tương lai.

Nhưng khi con người ta đặt mình vào tấm gương với bản dạng của mình, dễ dàng nhận ra có những câu trả lời cho những suy nghĩ, cách hành xử và đối diện với vấn đề trong mọi phương diện đời sống nằm ở tuổi thơ.

Phần lớn bản sắc và sự kỳ vọng của ta được hun đúc trong những năm đầu đời. Những kết nối cứng* (hard-wired pathways) trong não dần dà tạo nên những đặc trưng trong ta và đặc biệt là cách ta quan sát và đối mặt với cuộc sống. Nói một cách dễ hiểu, trẻ em tắm mình trong những thông điệp thành lời và không lời giống như miếng bọt biển – nghĩa là khá bừa bãi. Bởi chúng không có nhiều thông tin ở thế giới bên ngoài, nên những gì chúng học ở nhà về bản thân và những người khác trở thành chân lý phổ quát khắc được sâu vào tâm trí.

Thông thường, con người thường dành 25.000 giờ sống với cha mẹ mình, tức là trước tuổi 18. Khoảng thời gian này xác định góc nhìn của ta về các mối quan hệ và tính dục, cách chúng ta tiếp cận công việc, tham vọng và định nghĩa về sự thành công, đặc biệt hơn cả là những gì ta nghĩ và đánh giá về bản thân: liệu ta có xứng đáng được chấp nhận, được yêu và hạnh phúc?

Tương tự, ta đã không còn quá xa lạ với câu tục ngữ: “Thương cho roi cho vọt” mà nhiều thế hệ người Việt đã nhắc đi nhắc lại như một lời răn dạy con cái. Và rồi, nó trở thành một tín hiệu để con trẻ chuẩn bị hành trang trong cuộc đời. Nếu bé nhận thấy "roi vọt" xuất phát từ “tình yêu thương”, sau này bé sẽ dễ chấp nhận một bàn tay hôm trước còn vuốt ve, hôm sau đã tát bé đến bầm tím.

Thậm chí, sang chấn tuổi ấu thơ, cụ thể là hành vi bạo hành cũng gây ra tác động tiêu cực và sự thay đổi trong bộ não của trẻ.

image

Đây là hình minh họa từ một nghiên cứu năm 2016 [2] về sự biến đổi cấu trúc não bộ khi bé con bị bạo hành. “Với cột thứ nhất, trong não của trẻ là nạn nhân của mắng chửi, dộ dày của não ở khu vực thính giác tăng lên. Nhưng sự kết nối giữa phần giúp trẻ nói năng mạch lạc (Broca) và phần giúp trẻ hiểu cũng như xử lý ngôn ngữ (Wernicke) thì lại bị đứt đoạn. Ta có thể giả thuyết rằng, trẻ lớn lên có thể rất nhạy cảm với lời nói, nhưng lại không thể chia sẻ, hiểu, và xử lý giao tiếp một cách hiệu quả.”

Tôi vẫn còn nhớ câu chuyện mở đầu của cuốn “Cha mẹ độc hại” [3], Gordon đã gục ngã khi nhận ra vết thương tuổi ấu thơ đã tạo nên sự đổ vỡ cho cuộc hôn nhân hiện tại, rằng hành vi bạo lực của cha chỉ là sự trút giận độc hại nhân danh tình thương, rằng anh chọn phun trào cơn tức giận sang người khác vì muốn giữ hình ảnh tốt đẹp của người cha trong lòng mình. Anh hành xử y hệt những gì ông làm với anh - những gì khiến anh ám ảnh, đau đớn rồi gục ngã. Anh sẽ mãi không hiểu vì sao người vợ bỏ đi, nếu không có người đến và bóc trần những vết sẹo tuổi ấu thơ.

Và khi tuổi thơ chỉ được nhắc đến như khoảng thời gian “tươi sáng”, tích cực và tràn ngập tiếng cười, khi tuổi thơ không được nhìn nhận như vai trò thứ yếu trong hành trình đi tìm mình, bí ẩn về căn tính có lẽ vẫn nằm ở đó. Con người sẽ lại chật vật đi tìm nguồn cơn sự đau khổ trên bề mặt của chính mình.

Nếu những vết thương tuổi ấu thơ đã nhào nặn lên một “tôi” vụn vỡ, liệu học về nó còn tác dụng gì?

“Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”, đó cũng là suy nghĩ của nhiều người khi nhắc đến câu chuyện chữa lành vết thương tuổi ấu thơ. Rằng nó đã lâu, đã in sâu trong tiềm thức, len lỏi vào từng suy nghĩ và hành động của ta, vậy học về nó chẳng phải chỉ là về lại và tìm cách đổ lỗi sang người khác hay sao? Sao không phải là tập trung vào hiện tại và giải quyết “triệu chứng” tiêu cực của ta.

💡
Tuy nhiên, đưa ra liệu pháp chữa trị triệu chứng chưa bao giờ là đủ và sẽ chẳng bao giờ là đủ. Chúng ta phải truy vấn căn nguyên, nguồn gốc của triệu chứng đó.

Trong cuốn sách “Cha mẹ độc hại”, hai tác giả Susan Forward và Craig Buck cũng đã chia sẻ rằng cách hữu hiệu nhất là khi thay đổi hành vi có hại với bản thân ở hiện tại và ngắt kết nối những tổn thương trong quá khứ. Chúng ta cần thời gian để nhận thức, hành vi cũ phai mờ và để nhận thức, hành vi mới được thiết lập và đồng thời là hành trình truy vấn lại nguồn gốc của nó.

Với một người có hành vi và xu hướng bạo lực xuất phát từ tuổi thơ cũng từng phải chứng kiến và chịu đựng sự bạo hành, việc đưa ra cách thức để anh ta kìm chế sự tức giận chỉ mang tính chất ngắn hạn. Nó vẫn âm ỉ ở đó. Không nhận thức được nguồn cơn thịnh nộ của mình, anh ta vẫn sẽ chỉ ở trong một vòng tròn khép kín và sẵn sàng nổ tung bất cứ lúc nào.

Cũng giống như ví dụ sự thay đổi cấu trúc não khi bé con bị bạo hành ở phía trên, khi ta có mong muốn chữa lành đứa trẻ bên trong, “bản tính” (cái mà người người cho là “khó dời”) hoàn toàn có thể thay đổi khi ta chấp nhận viết lại cấu trúc cho những liên kết cứng (hard-wired pathways) trong bộ não của chính mình.

Học về tuổi thơ và những vết sẹo xung quanh đứa trẻ bên trong, tôi trao quyền cho chính mình để được giận dữ, xúc động, thấu cảm và ôm trọn cái bản thể mà tôi đã từng ghét bỏ.

Tôi chấp nhận phơi bày những vết thương từ quá khứ và rồi đi tiếp hành trình tìm mình trong cõi sống vô định.

Và đúng, tôi xứng đáng được yêu thương.

Nguồn tài liệu tham khảo:

[2] The effects of childhood maltreatment on brain structure, function and connectivity ll Nature Reviews Neuroscience

[3] “Cha mẹ độc hại: Vượt qua di chứng tổn thương và giành lại cuộc đời bạn” - Susan Forward & Craig Buck